An toàn điện tại nhà máy sản xuất: 6 rủi ro tiềm ẩn cần phòng ngừa

Một sự cố điện trong nhà máy không chỉ gây gián đoạn sản xuất mà còn có thể kéo theo cháy nổ, hư hỏng thiết bị và tai nạn lao động. Đáng chú ý, nhiều mối nguy lại bắt đầu từ những lỗi tưởng như rất nhỏ trong vận hành. Do đó, an toàn điện tại nhà máy sản xuất cần được xây dựng trên khả năng nhận diện đúng rủi ro và chủ động phòng ngừa từ sớm. 

Thực trạng an toàn điện tại nhà máy sản xuất hiện nay

Trong nhà máy sản xuất, điện năng là nền tảng duy trì hoạt động của dây chuyền, máy móc, hệ thống chiếu sáng, thông gió và các thiết bị điều khiển. Tuy nhiên, hệ thống điện quy mô lớn với nhiều tủ phân phối, đường dây, thiết bị đóng cắt và cấp điện áp khác nhau cũng tạo ra nhiều điểm có thể phát sinh rủi ro. Các hiện tượng như đấu nối lỏng, quá tải, hư hỏng cách điện, dòng rò hoặc thiết bị xuống cấp nếu không được kiểm tra thường xuyên có thể dẫn đến điện giật, chập cháy, hồ quang điện và gián đoạn sản xuất.

Không chỉ xuất phát từ thiết bị, an toàn điện tại nhà máy sản xuất còn chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi con người. Thao tác sai kỹ thuật, thiếu đào tạo, tự ý can thiệp vào hệ thống điện hoặc không thực hiện đầy đủ biện pháp cô lập nguồn trước khi sửa chữa đều có thể biến một công việc bình thường thành sự cố nghiêm trọng.

Trước thực tế đó, doanh nghiệp cần kiểm soát đồng thời cả yếu tố kỹ thuật, con người và quy trình quản lý. Việc thiết kế, lắp đặt, vận hành, bảo trì hệ thống điện phải phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành; người lao động cũng cần được huấn luyện và trang bị phương tiện bảo vệ phù hợp. Đặc biệt, Thông tư 41/2025/TT-BCT về QCVN 25:2025/BCT và Nghị định 62/2025/NĐ-CP là những văn bản doanh nghiệp cần cập nhật khi xây dựng, rà soát công tác an toàn điện hiện nay.

Các rủi ro điện năng nguy hiểm trong môi trường công nghiệp

Nhận diện mối nguy là bước đầu tiên để xây dựng biện pháp kiểm soát hiệu quả. Dưới đây là các rủi ro tiềm ẩn cần được đặc biệt lưu ý trong nhà máy:

1. Rò điện, chạm điện gây điện giật

Rò điện, chạm điện thường xảy ra khi lớp cách điện của dây dẫn hoặc thiết bị bị nứt, lão hóa, cháy xém, thấm nước, dầu, hóa chất hoặc bám nhiều bụi công nghiệp. Bên cạnh đó, hệ thống nối đất không đạt yêu cầu có thể khiến vỏ kim loại của máy móc, tủ điện mang điện khi xảy ra sự cố. Người lao động tiếp xúc trực tiếp với các bộ phận này có nguy cơ bị điện giật, đặc biệt trong khu vực ẩm ướt, nơi khả năng dẫn điện và mức độ nguy hiểm tăng cao.

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần kiểm tra định kỳ dây dẫn, lớp cách điện, thiết bị bảo vệ và hệ thống nối đất; kịp thời xử lý các dấu hiệu bất thường như rò điện, vỏ máy nhiễm điện hoặc dây dẫn hư hỏng. Tuyệt đối không tiếp tục vận hành thiết bị có nguy cơ mất an toàn trước khi được kiểm tra và khắc phục đúng kỹ thuật.

2. Chập mạch, hồ quang điện và nguy cơ cháy nổ

Chập mạch xảy ra khi các phần dẫn điện có điện thế khác nhau tiếp xúc ngoài ý muốn, tạo dòng điện sự cố lớn và phát nhiệt nhanh. Sự cố cũng có thể phát sinh hồ quang điện, giải phóng năng lượng và nhiệt lượng rất cao, làm nóng chảy kim loại, gây bỏng hoặc kích cháy các vật liệu xung quanh.

Nguy cơ cháy nổ đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực chứa bao bì, vải, mút xốp, dung môi hoặc hóa chất dễ bắt lửa. Doanh nghiệp cần lựa chọn thiết bị bảo vệ có khả năng cắt dòng sự cố phù hợp, kiểm tra hệ thống điện định kỳ và đánh giá nguy cơ hồ quang để áp dụng biện pháp bảo vệ, PPE thích hợp.

3. Quá tải, phát nhiệt do hệ thống điện vận hành vượt khả năng

Trong nhà máy, phụ tải có thể tăng nhanh khi bổ sung máy móc, mở rộng dây chuyền hoặc cho nhiều thiết bị công suất lớn hoạt động cùng lúc. Nếu hệ thống điện không được tính toán lại, dòng điện vượt mức cho phép sẽ khiến dây dẫn, đầu cốt và các mối nối nóng lên bất thường. Nhiệt tích tụ lâu ngày còn làm vật liệu cách điện xuống cấp, tạo tiền đề cho sự cố chập điện và cháy.

Đáng lưu ý, hiện tượng quá nhiệt không phải lúc nào cũng dễ nhận biết bằng mắt thường, bởi điểm nóng có thể nằm sâu trong tủ điện, máng cáp hoặc đường ống bảo vệ. Vì vậy, bảo đảm an toàn điện tại nhà máy sản xuất cần gắn với việc theo dõi phụ tải, kiểm tra các điểm đấu nối và đánh giá lại năng lực cấp điện trước mỗi lần tăng công suất.

4. Đóng/cắt hoặc sửa chữa điện khi chưa cô lập nguồn

Trong quá trình vận hành và bảo trì, chỉ một thao tác đóng/cắt sai thời điểm cũng có thể đưa người lao động vào vùng nguy hiểm. Việc mở tủ điện, thao tác cầu dao hoặc tiếp cận thiết bị khi chưa xác nhận nguồn đã được ngắt có thể gây điện giật, hồ quang hoặc khiến máy móc khởi động ngoài dự kiến.

Đặc biệt, tự ý sửa chữa, làm việc khi tay ướt, không có biển cảnh báo hoặc bỏ qua bước khóa và gắn thẻ an toàn đều làm tăng đáng kể nguy cơ tai nạn. Trước khi can thiệp vào hệ thống, cần thực hiện đúng quy trình cô lập năng lượng, khóa/treo thẻ, xác nhận điểm ngắt và kiểm tra chắc chắn thiết bị đã hết điện; công việc chỉ được tiến hành khi đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn.

5. Làm việc gần phần có điện nhưng không kiểm soát khoảng cách, khu vực nguy hiểm

Làm việc gần nguồn điện không đồng nghĩa với an toàn nếu người hoặc dụng cụ vô tình tiến vào vùng nguy hiểm. Thang, cần cẩu, thanh kim loại hay thiết bị cồng kềnh có thể trở thành yếu tố làm thu hẹp khoảng cách với phần mang điện, đặc biệt tại khu vực có đường dây hoặc thiết bị điện áp cao.

Để kiểm soát rủi ro, cần xác định vùng nguy hiểm và khoảng cách tiếp cận dựa trên cấp điện áp, tính chất công việc và điều kiện thực tế. Khu vực này nên được rào chắn, đặt biển cảnh báo hoặc sử dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp; không tự ý tiếp cận hay đưa vật dài vào gần phần mang điện khi chưa có đánh giá an toàn.

6. Sự cố điện do môi trường nhà xưởng và điều kiện thiết bị

Bụi, hơi ẩm, hóa chất, nhiệt độ cao và các tác động cơ học đều có thể làm suy giảm chất lượng thiết bị điện theo thời gian. Nếu không vệ sinh, kiểm tra và bảo dưỡng đúng chu kỳ, bụi bẩn có thể tích tụ trong tủ điện, hơi ẩm làm giảm khả năng cách điện, còn hóa chất có thể gây ăn mòn vật liệu.

Đáng chú ý, việc bỏ qua kiểm tra hệ thống nối đất, thiết bị đóng cắt, aptomat, rơ-le bảo vệ hoặc các điểm đấu nối khiến doanh nghiệp khó phát hiện bất thường trước khi sự cố xảy ra. Vì vậy, an toàn điện tại nhà máy sản xuất phải được xem là một quá trình kiểm soát liên tục thay vì chỉ là hoạt động kiểm tra khi có sự cố.

Giải pháp nâng cao tiêu chuẩn an toàn điện tại nhà máy và phòng ngừa sự cố

Nhận diện được rủi ro mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn, doanh nghiệp cần biến các nguy cơ đã xác định thành những điểm kiểm soát cụ thể trong vận hành. Một hệ thống an toàn điện hiệu quả phải kết hợp giữa thiết bị bảo vệ, bảo trì chủ động, quy trình làm việc và năng lực của người lao động, qua đó giảm khả năng sự cố phát sinh và hạn chế thiệt hại khi bất thường xảy ra. 

• Đầu tư giải pháp kỹ thuật tự động: Lắp đặt thiết bị chống dòng rò, aptomat bảo vệ quá dòng, kết hợp hoàn thiện hệ thống nối đất, liên kết đẳng thế và chống sét để kịp thời cô lập sự cố.
• Duy trì lịch trình bảo dưỡng định kỳ: Thường xuyên kiểm tra tình trạng cách điện, tủ phân phối, nhiệt độ tại các điểm đấu nối và vệ sinh thiết bị theo đúng đặc thù môi trường nhà xưởng.
• Đào tạo và nâng cao ý thức nhân sự: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định huấn luyện an toàn điện theo pháp luật hiện hành, phân công nhiệm vụ rõ ràng và ngăn chặn tuyệt đối tình trạng tự ý sửa chữa.
• Sử dụng PPE và kiểm soát công việc nguy hiểm: Bắt buộc trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân cách điện đạt chuẩn kết hợp áp dụng quy trình khóa và gắn thẻ an toàn trước mọi thao tác.
• Chuẩn bị phương án ứng phó khẩn cấp: Xây dựng sẵn quy trình ngắt nguồn an toàn, sơ cứu y tế tại chỗ và tổ chức diễn tập định kỳ nhằm tối ưu hóa khả năng phản ứng khi xảy ra tai nạn.

Lời kết

Mong rằng những thông tin trên sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn các nguy cơ và chủ động xây dựng an toàn điện tại nhà máy sản xuất một cách bài bản, hiệu quả. Khi kỹ thuật, quy trình và con người được kiểm soát đồng bộ, rủi ro sự cố sẽ được hạn chế, môi trường làm việc cũng an toàn và ổn định hơn. 

Ngoài ra, nếu bạn cần trang bị bảo hộ khác từ giày cách điện, ủng cách điện, găng tay,…. hãy liên hệ Bảo Hộ VINTECH qua hotline 0968 745 799– 0975 605 788– 097 999 1328– 0979 716 676 để được hỗ trợ nhanh chóng!

Xem thêm:

Các quy tắc an toàn điện trong lao động khi vận hành máy móc, thiết bị

Tần suất kiểm tra đồ bảo hộ cách điện phụ thuộc vào yếu tố nào?

An toàn điện khi làm việc gần đường dây cao thế: Cách chọn đồ bảo hộ